EN SON YAZILAR
Anasayfa / Faydalı Bilgiler / Noel Baba, Çam Ağacı ve Paganizm

Noel Baba, Çam Ağacı ve Paganizm

Malum olduğu üzere Noel, her yıl 25 Aralık tarihinde Hz.İsa‘nın doğum gününün kutlandığı Hristiyanlara ait bir bayramdır. Ayrıca Doğuş Bayramı, Kutsal Doğuş ve Milat Yortusu isimleri de vardır fakat en çok bilineni Noel’dir. 24 Aralık’da başlayan kutlamalar bazı ülkelerde 26 Aralık akşamına kadar devam eder. Ermeni Kilisesi gibi bazı Doğu Ortodoks kiliseleri Noel’i, Jülyen takviminde 25 Aralık’a denk gelen 6 Ocak tarihinde kutlar. Bunun nedeni, şu an kullanılan Gregoryen takviminin Katolik bir din görevlisi olan Papa XIII.Gregory tarafından düzenlettirilmiş olmasıdır.

noel bayramı

Noel Baba, Çam Ağacı ve Paganizm

Noel ile ilgili bu ön bilgiden sonra Paganizm’in aşırı derecede kirlettiği Hristiyan dünyasına ait Noel, Noel Baba, Çam Ağacı vb gibi kavramların nereden geldiğini görmeye çalışacağız. Yazı içinde sık sık geçeceği için önce Paganizm’in ne olduğuna bakalım, sonra diğerlerine geçebiliriz.

Pagan Dini, Paganizm Nedir?

Latince Paganus kelimesinden gelmekte olup “kırsal-köylü” anlamındadır. Genel anlamda ilahi dinler dışındaki dinler için kullanılır diyebiliriz. Tek Tanrıça (Doğa Ana)’ya inanırlar. Bu dini aslında doğa dini olarak görebiliriz. Paganizme göre dünyada var olmuş her canlı veya cansız, Doğa Ana tarafından yaratılmıştır. Karakteristik rengi yeşildir.

pagan

Pagan Dini Nedir?

Doğa Ana, Dünya Ağacı-diğer adıyla Hayat Ağacı ile özdeşleşmiştir. Ve bu hayat ağacı, eski zaman dinlerinin en büyük ortak özelliğidir. Amerika’dan Türk Tengriciliği’ne, Yunan Mitoloji’sinden İskandinavya’ya ve Perslere kadar uzanan dünyanın 6 kıtasındaki birçok pagan dininde bulunan Dünya Ağacı, aynı zamanda paganizmde Doğa Ana’nın en büyük sembollerinden biridir.

Hayat Ağacı inancı

Hayat Ağacı inancı

Genel inanışa göre, ağaçlar saygı gösterilmesi gereken canlılardır ve onların da ruhları vardır. Hiçbir şekilde günah işleyemeyecekleri için ruhları saftır, kötülük barındırmaz. Yer ve gök dünyasını birleştiren bir konumdadır. Ayrıca bazı inanışlara göre Dünya Ağacı dünyanın merkezinde bulunur ve ölümsüzlüğü temsil eder. Bu ölümsüzlük meselesi önemli, çam ağacı ritüelinin nereden geldiği ortaya çıkmış oldu!!

Günlük Hayatta Pagan Kökenli İnanışlar

Yılbaşı kutlaması ve Çam Ağacı Süsleme ( dünya ağacı inancından )

Cadılar Bayramı ( gothic paganizmden )

Paskalya ( doğa ana inancından )

Nevruz ve Ateş Üzerinden Atlama şeklinde yapılan kutlamalar ( doğacılıktan )

Hıdrellez ( doğacılıktan )

İngilizce, Almanca ve birçok Avrupa dilinde gün isimleri ( Avrupa paganizminden )

Dilek, ibadet ve anı amacıyla mum yakmak ( paganizmden )

Dilek ağacı ve ağaca çaput bağlamak ( dünya ağacı inancından )

Saygı Duruşu ( doğacılıktan )

Tütsü ( Wiccadan )

Birçok ülkenin bayrağında bulunan beş köşeli yıldız ( pagan inancındaki 5 ana elementten )

Uğurlama amacı ile gidenin arkasından su dökmek ( paganizmden )

Merdiven altından geçmenin uğursuz sayılması ( Keltik üçlü ay tanrıçasından )

Suya para atarak dilek dilemek ( doğa ana inancından )

Tahtaya Vurmak ( dünya ağacı inancından )

Noel Bayramı

Paganizmin Hristiyanlığa etkileri oldukça fazladır ve birçok pagan inanış, Hristiyanlığa girmiştir. Bunlardan biri de Noel’dir. Noel’in kökeni, İlk Çağ Perslerine, hatta firavunlar devri Eski Mısır’ına dek uzanan bir geçmişe dayanmaktadır. Roma İmparatorluğu’nda Pers kökenli askerler, 1. İustinianus devrinde (527-565) kabul edilen takvimce, 25 Aralık tarihini kendi çok tanrılı dinlerine göre “Güneş Tanrı” Mithra’nın geceye karşı zaferi olarak kutlamaktaydılar. Çünkü o tarihten itibaren günler uzamakta, geceler kısalmaktaydı. Onlara göre, 25 Aralık gece yarısında, Tanrı Mithra bir mağaranın karanlığında doğmuştu. O gece yarısı Mithra’ya bir boğa kurban edilirdi.

Bu gelenek Mısır’da Firavunlar devrinde Güneş Tanrısı Amon-Ra için de söz konusuydu. Onlar da aynı gerekçeyle Amon-Ra’nın doğumunu kutlarlardı; sadece tarihte biraz farklılık vardı. Yine bir karanlık mağarada meydana geldiğine inanılan doğumun tarihi, Jüstinyen takvimi ile 6 Ocak gününe denk düşüyordu.

Roma İmparatoru Agustus, bu Pers geleneğini resmen benimseyip devletin en büyük bayramı olarak ilan ettiğinde, 25 Aralık, ‘Natalis’ (Latince ‘doğum’ demektir) yani ‘Noel Bayramı’ bu kez Roma imparatorları için kutlanır oldu. Zamanla Hıristiyanlık Roma’nın resmi dini haline gelince, bu pagan geleneğinin bayramı, Hıristiyanlığın kutsal günü haline dönüşmekte gecikmedi.

Hazreti İsa’nın doğumuyla ilgili söylencelerde, O’nun da karanlık bir mağarada doğmuş olduğuna ve bu kutlu doğumu yüzyıllar önce Persli müneccimlerin önceden bildirmiş olduklarına inanılıyordu. Paganların Tanrı Mithra’sı da bir mağara karanlığında doğmuştu!!!

Roma Kilisesi, Mithra geleneğini sürdürerek Noel Bayramı olarak 25 Aralık tarihini kabul ederken, Mısırlı Hıristiyanların (Kıptilerin) Doğu Kilisesi, V. Yüzyıl’da firavunlar devrinin geleneğine sahip çıkarak 6 Ocak tarihini benimsedi. Böylece çok tanrılı dinlerin Doğum (Noel) Bayramı, Hıristiyanlık altında varlığını sürdürdü.

Noel Baba Efsanesi

Noel gecesi çocuklara hediye bıraktığına inanılan efsanevi kişi olduğunu biliyoruz. Noel Baba efsanesi de eski pagan kültürlere dayanıyor, özellikle İskandinav Mitolojisi’nden gelen etkiler var. İskandinav Mitolojisi’ndeki Tanrı Thor’un babası olan Tanrı Odin, uçan atı Sleipnir ile avlanmaya gittiği zamanlarda, İskandinav çocuklarının Sleipnir için çizmelerinin içine havuç ve saman koyduğu ve şöminenin yanına astıkları biliniyor. Odin ise bu iyilik karşılığında çocuklara hediye ve şekerlemeler getirirdi. Zamanla bu gelenek Avrupalı göçmenler vasıtasıyla Amerika’ya ulaştı. Çizme yerine büyük çoraplar kullanılmaya başlandı ve bu gelenek Noel’in bir parçası haline geldi.

Ren geyikleriyle çocuklara hediye dağıtan Noel Baba

Ren geyikleriyle çocuklara hediye dağıtan Noel Baba kimdir?

Bunun yanında Noel Baba ile ilgili en bilindik öğe, Antalya’nın Demre ilçesinde M.S. 4. yüzyılda doğan Aziz Nikola’ya aittir. Aziz(Santa) Nikola, çocukların ve denizcilerin azizidir. 6 Aralık günü, Aziz Nikola Günü olarak kutlanır. Nikola’nın varlığını destekleyen tarihi bir doküman mevcut değildir. Antik Likya’nın liman kenti Patara‘da doğduğu kabul edilir. Gençliğinde Filistin veMısır’ı dolaştı. Likya’ya döndükten sonra Myra piskoposu oldu. Roma İmparatoru Diocletian döneminde Hristiyanların gördüğü zulüm esnasında tutuklandı. İmparator Büyük Konstantin döneminde serbest bırakıldı ve 325 yılındaki İznik Konsili’ne katıldı. Öldükten sonra Myra’daki kilisesinin mezarlığına gömüldü. 6. yy’a gelindiğinde türbesinin ünü bayağı yayılmıştı. 1087 yılında İtalyan denizciler ya da tüccarlar kemiklerini İtalya’nın Bari kentine götürdüler. Bu nakil, Nikola’nın Avrupa’daki ününü büyük oranda artırdı ve Bari bir hac merkezi haline geldi. Nikola’nın kemikleri bugün Bari’deki 11. yy yapımı Aziz Nikola Bazilikası’ndadır.

Aziz Nikola

Aziz Nikola

Aziz Nikola, Hollandaca’da Sinterklaas olarak biliniyordu. Hollandalı göçmenler Amerika’ya ulaştığında bu isim zamanla Santa Claus‘a dönüştü. “Denizcilerin koruyucusu” kabul edilen Aziz Nikola Amerika’ya gelen ilk Hollanda gemisinin pruvasını süslüyordu. New York şehrinde inşa edilen ilk kiliseye de onun adı verildi. Hollandalılar kurdukları ilk şehre New Amsterdam ismini vermişler ama sonra bu isim bugünkü Newyork olmuştur. Noel Baba olarak bilinen Aziz Nikola’nın hikayesi budur. Görüldüğü üzere Noel Baba imajında yeralan Ren Geyikleriyle beraber hediye dağıtan tonton dede ile Aziz Nikola’nın pek ilgisi yoktur. Peki günümüzdeki Noel Baba imajı nasıl ortaya çıkmıştır?

Günümüzdeki Noel Baba imajı nereden geliyor?

Günümüzdeki Noel Baba imajı, karikatürist Thomas Nast’ın 3 Ocak 1863 tarihli Harper’s Weekly dergisinde yayınlanan çizimlerine dayanır. Nast’ın çizimleri ise 1822’de Amerikalı şair Clement Clarke Moore’un yazdığı kabul edilen ve ölümünden sonra kendisine atfedilen, “A Visit from Saint Nicholas” (Aziz Nikola’nın Ziyareti) ya da “Twas the Night Before Christmas” (Noel’den Önceki Geceydi) olarak bilinen şiirden esinlenmiştir.

Popüler Noel Baba imajı, çizer Haddon Sundblum‘un, 1931 yılından itibaren Coca-Cola şirketi için hazırladığı çizimlerle son halini almıştır. Sundblum’un Noel Baba’sı, şişman, beyaz sakallı, uçları beyaz kürklü kırmızı bir kıyafet giyen, siyah kemerli, siyah çizmeli, yumuşak kırmızı şapkalıydı.

Yani bugün bildiğimiz Noel Baba imajı, Coca-Cola sayesinde ortaya çıkmıştır. Tabii, subliminal mesajlar içerdiği aşikar olan bu çizimle Coca-Cola’nın satışlarının arttığı aşikardır.

Çam Ağacı Süslemesi 

Son olarak neden Noel’lerde çam ağacının süslendiğine gelelim. Buraya kadar edindiğimiz bilgilerden tahmin edeceğimiz üzere bu da bir pagan kültür kalıntısıdır. Pagan kültürde doğa, ana tanrıça idi ve hayat ağacı kavramı kutsaldı. Cermen ve İskandinav halklarının ünlü tanrıları Odin ve Yul için güneşin yeniden doğumunu kutlama törenlerinde, kışın evlerin önüne meşalelerle aydınlatılan bir çam ağacı dikmek ve dallarına renkli kurdeleler takmak geleneği vardı. Tanrı Yul kırmızı mantosu içinde ve ren geyiklerinin çektiği bir kızakla dolaşan aksakallı, nur yüzlü bir ihtiyar olarak hayal ediliyordu. Orta Doğu’dan, Akdeniz’den, İtalya ve Fransa’dan kaynaklanan unsurlar, Orta ve Kuzey Avrupa gelenek ve efsaneleriyle karıştılar ve böylece Noel Baba imajı tamamlanmış oldu.

Çam ağacı, kışın yapraklarını dökmediği için pagan kültürde ölümsüzlüğü simgeliyor. Bu yüzden diğer ağaçların yanında çam ağacı öne çıkmaktadır.

Son söz;

Tüm bu bilgiler ışığında, günümüzde kutlamaları yapılan Noel Bayramı ve Noel Baba, Çam Ağacı süslemesi gibi imgelerin Hristiyanlıkla ilgisinin olmadığını, tamamen pagan kültürden ve onun etkilediği İskandinav mitolojisinden ileri geldiğini görmüş olduk. Bazı kiliselerin bu imgelere karşı çıkmasına rağmen popüler kültürün bunları insanlara dayattığı ortadadır. Gelelim bizim gibi müslüman olan ülkelere..!! Konunun bizim dini inançlarımızla hiç ilgisi yokken kültür emperyalizmiyle bu kavramların hayatımızın içine girdiği gerçeğini inkar edemeyiz. Yazılı ve görsel medyada bilinçli veya bilinçsiz bu imgeler işlendiğinde ister istemez etkisi altında kalıyoruz, özellikle çocuklarımız…“Bilgi güçtür” ifadesine her zaman inanmışımdır. Bileceğiz ve öncelikle çocuklarımıza ve çevremize anlatacağız ki, neyin ne olduğunu veya olmadığını bilelim….

Konu tartışmalara açık olduğu için değerli yorumlarınızı eksik etmeyiniz lütfen…

Paganizm’le ilgili Erhan Altunay’ın kitabına başvurulabilir, ayrıca şu linkten de bilgi alınabilir.



9 yorum

  1. Türkiye’de noel kutlanmıyor ki…. Bizim yaptığımız, heyecanlandığımız sadece yeni bir yılın gelişi… Evet çam ağacı, noel baba bunlar paganizmi ya da hristiyanlığı simgeliyor olabilir ama bizim zihnimizde canlanan yeni yıl simgesi…. Yeni yılın gelişini kutlamanın, hindi yemenin ya da ağaç süslemenin hatta bunu çoluk çocuk ailecek yapmanın kime ne zararı olur… Evet bunlar toplumumuzzun dışardan etkilenmesidir. Bizim gelenekleriniz değildir ama bence böyle bir etkilenmenin bu topluma hiç bir zararı olmayacaktır… En azından kutlayana tepki gösterilmese çok güzel olurdu… Naçizane düşüncem budur. Yazı çok hoşuma gitti…

    • Yeni bir yılın gelişini kutlamaya benim de itirazım yok fakat işin içine diğer unsurların girmesi rahatsız edici, kısaca kültür emperyalizmi. Ailece biraraya gelinmesi tabii ki güzel ama köşeye koyduğumuz çam ağacının ne manaya geldiğini bilmekte fayda var.

  2. Yazınız oldukça detaylı ve aydınlatıcı. Yeni yıl kutlamasına gelince, bence kutlanmasında bir sakınca yok. Çünkü bu sayede insanlar bir araya gelmek için bahane yaratıyorlar ve hayatın streslerinden bir süreliğine de olsa kurtuluyorlar. Sembollere gelince, her kültür geçmiş kültürlerden etkilenebilir. Hristiyanlığın içerisinde de geçmiş kültürlerden etkilenmeler vardır. Yılbaşı kutlamalarına inanç açısından değil de insanın hayatına katılan bir renk olarak bakmak gerekir bence. Yoksa yılbaşı kutladı diye dinini değiştiren kimse görmedim ben 🙂

    • Turgay Bey, benim de yeni bir yılı karşılamaya sözüm yok. Fakat benim sadece noeli kendi kültürümüze katmaya itirazım var. Bir söz vardır: kozmos boşluk kabul etmez. İnsan hayatı da böyle. Yılbaşını noele endekslerseniz süslü çam ağaçları kültürünüzün bir parçası gibi olmuş olur.

  3. Ben de süslü yılbaşı ağaçlarını kültürüme ya da evime katmaktan rahatsız olmuyorum. olunmaması gerektiğine inanıyorum. am ağacının bende yarattığı tek sey yeni yıl. o dini bir simge diye ben de onu çağrıştırması gerekmiyor. Artık her şey globalleşiyor. Süslü çam ağaçlarını engellemek için çok geç kalınmış zaten. Benim şahsi fikrim artık bu tarz kültür etkileşimlerini engellemek mümkün değil. Yozlaşmadan yapmak yeterli bence. bazı evlerin camlarında ışıl ışıl yanıp sönen ağaçlar sokağa renk katıyor. tüm yıl da kalsa olur bence.:)

  4. Hilal, herkesin fikrine saygım sonsuz, bunda sıkıntı yok. Şahsen yeni gelen bir yılı kendi düşünce dünyama göre kutlarım fakat pagan dininin kalıntısı olan çam ağacı süslemesini evime koymam. Dünya globalleşiyor ve maalesef bizim kültürümüz başkalarını etkilemezken batı kültürü beni etkiliyor. Buna karşı bilinçli olmalıyız diye düşünüyorum. Yavaş yavaş batı kültürünün değerlerini kanıksadığımız, iş yeri tabelalarında ingilizce isimler gördüğümüz bir devreye giriyoruz. Seküler hayat, bize bunu sunuyor. Bunun sonu ne olacak diye düşünmek lazım..

  5. Şu örneği küçücük çocuklara verdim ve onlar bile anladı. Ama anlamamakta inat edenlere diyecek sözüm yok.

    “Eğer gitmeniz gereken bir yol var ve yolun bir yerinde ölümün sizi beklediğini biliyorsanız ne yaparsınız? Her adımı geciktirmeye çalışırsınız. hiç acele etmezsiniz. (Bazıları inadına acele ederim diyecektir ama neyse.) E, hayat da bir yol değil mi? Her geçen yıl bizi ölüme yaklaştırmıyor mu? Neyin sevinci bu?”

    İlla sevinecekseniz bir gün daha sabredin, Mevlid Kandilinde sevinin.

    Bizim ateistlerimiz bile inadından ateist olur. Her delili sunsan yine de inanmaz.
    Yılbaşını kutlayacak olan da ne dersen de bildiğini okur.

    Bu yüzden kendimizi yormaya değmez.

Yorum yazarak katkıda bulunmak ister misiniz?